Historia

Historia Sądu Okręgowego w Szczecinie

W momencie zajmowania Szczecina przez wojska sowieckie, w dniu 26 kwietnia 1945r., jego przynależność państwowa nie była do końca ustalona. Szczecin został przejęty przez Polską administrację dnia 5 lipca 1945r.

Dzieje polskiego sądownictwa w Szczecinie zrodziły się z chwilą przybycia do tego miasta z poznańskiego sądu - w pierwszych dniach sierpnia 1945r. - pięciu osób, w tym sędziów: Ludwika Gołaszewskiego i Aleksandra Kolińskiego oraz sekretarzy: Czesława Czajkowskiego, Jana Mikołajczyka i Józefa Nowackiego, którzy mieli powołać do życia Sąd Grodzki. W dniu 10 sierpnia 1945r. Został zajęty na siedzibę tego sądu budynek przy al. Piastów (obecny Wydział Budownictwa Lądowo - Wodnego Politechniki Szczecińskiej). Pierwszym kierownikiem Sądu Grodzkiego w Szczecinie został - sędzia Aleksander Koliński; na początku września podjął w tym sądzie pracę kolejny sędzia - Stefan Idzior. Pierwszym komornikiem został mianowany Ignacy Dawid. Faktyczna działalność sądowa rozpoczęła się z dniem 14 sierpnia, kiedy to wpłynęło do tego sądu pierwsze pismo nadane przez Komendę Milicji Obywatelskiej w Szczecinie. W pierwszych miesiącach funkcjonowania tego sądu - zarówno sędziowie jak i pracownicy administracyjni sądu - nie otrzymywali wynagrodzenia; po kilku tygodniach opłacano ich artykułami spożywczymi. Zarówno Sąd, jak i jego pracownicy nie czuli się wówczas w Szczecinie bezpieczni, dlatego stale byli chronieni przez uzbrojonych strażników

W dniu 15 października 1945r. powołano do życia w Szczecinie - Sąd Okręgowy, którego pierwszym kierownikiem został mianowany sędzia Ludwik Gołaszewski. Od tego też dnia wspólną siedzibą, zarówno dla Sądu Okręgowego, jak Sądu Grodzkiego stał się budynek przy ul. Stoisława 6 (obecnie zajmują go prokuratury trzech szczebli: apelacyjna, okręgowa i rejonowa).

W pierwszej powojennej dekadzie powstały w Szczecinie również instancje sądowe o charakterze specjalnym, które w niemałym stopniu przejęły sprawy, jakie winny być w zasadzie rozpatrywane przez sądy powszechne. Sądami tymi były: - Wojskowy Sąd Rejonowy (1946-1955) - jako specjalny sąd karny oraz orzekająca w trybie administracyjnym - Delegatura Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym (w latach 1945 -1954 wydał ponad 9000 orzeczeń).

Podstawową sprawą w pierwszych latach było pozyskanie kadry sędziowskiej. Ponieważ jej odczuwalny napływ nastąpił dopiero w 1947r., szczecińskie sądownictwo przystąpiło do szkolenia nowych pracowników we własnym zakresie. Już w 1946r. rozpoczęła działalność Szkoła Prawnicza pod kierunkiem Zygmunta Ulmana. Nie mniejsze trudności nastręczała obsada stanowisk w administracji sądowej. Permanentna rotacja przy dużym napływie spraw, odbijała się na działalności sądów. Sąd Grodzki w Szczecinie sprawował również nadzór nad jedynym istniejącym w latach 1946 - 1947 w okręgu - Sądem Obywatelskim w Gryfinie. Trudności szczecińskiego sądownictwa pogłębiał brak sądu apelacyjnego; wówczas bowiem Sąd Okręgowy w Szczecinie podlegał Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku. Ustawa z dnia 27kwietnia 1949r. zapoczątkowała przebudowę całej struktury sądownictwa powszechnego. W zakresie postępowania karnego wprowadziła zasadę dwuinstancyjności i instytucję rewizji nadzwyczajnej; utworzono instytucję ławników ludowych oraz wydzielono prokuratury z organizmów sądowych, tworząc ich odrębną strukturę.

Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia l lipca 1949r. utworzono Sąd Apelacyjny w Szczecinie (istniał do końca 1950r.), w ramach którego funkcjonowały okręgi sądowe w Koszalinie, Słupsku, Szczecinie i Wałczu. Tym sądom z kolei podlegało kolejnych - 21 sądów grodzkich. Utworzenie Apelacji Szczecińskiej spowodowało rozbudowę sądownictwa. Rozpoczął pracę Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych, a przy Sądzie Grodzkim - Sąd Pracy i Izba Morska.

Przy Sądzie Okręgowym istniała w latach 1945 -1949 instytucja śledczego. Pierwszym sędzią śledczym została sędzia Jadwiga Gocławska. Do końca działalności tej instytucji przeprowadzono łącznie - 1936 spraw.

Prawo o sądach powszechnych z dnia l stycznia1950r., dostosowało jego strukturę do nowego podziału administracyjnego kraju. Sąd Okręgowy został przemianowany na Sąd Wojewódzki, którego Prezesem został sędzia Józef Karasiewicz. Równocześnie dotychczasowe Sądy Grodzkie zostały przemianowane na Sądy Powiatowe. Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie podległe były Sądy Powiatowe w: Choszcznie, Dębnie Lubuskim, Goleniowie, Gryficach, Gryfinie, Kamieniu Pomorskim,  Łobzie, Myśliborzu, Nowogardzie, Pyrzycach, Stargardzie, Świnoujściu oraz w Szczecinie.

W roku 1957 z Sądu Powiatowego w Szczecinie wyodrębniono Sąd Powiatowy dla miasta Szczecina, który funkcjonował do 1962r., kiedy jego funkcję niejako ponownie przejął S. P. w Szczecinie, który stał się - po sądzie warszawskim - największym w Polsce. Mimo upływu lat nadal istniały w sądach szczecińskich poważne trudności kadrowe; przykładowo - na 18 etatów sędziowskich przyznanych Sądowi Wojewódzkiemu - obsadzonych było - 12, a w Sądzie Powiatowym wakowało dziewięć etatów na ogólną liczbę - 25.

Jeszcze w lipcu 1953 r. sądy szczecińskie przeniosły się do okazałego gmachu przy ul. Kaszubskiej 42. Była to odrestaurowana stara poniemiecka budowla sądowa wzniesiona w latach 1879 - 1882 i w 1894r., kiedy dobudowano końcową część skrzydła północnego. Do roku 1945 mieścił się w niej Sad Obwodowy (Amstsericht).

W końcu lat sześćdziesiątych szczecińskie sądownictwo uzyskało pełną obsadę sędziowską, co znacznie poprawiło postępowanie we wszystkich sprawach. W latach sześćdziesiątych sądy przejęły nadzór nad wykonywaniem kary. W ramach działalności profilaktycznej Sąd Wojewódzki zorganizował pierwszą w Polsce poradnię społeczno - wychowawczą dla dzieci. Nawiązał kontakty z sądami okręgowymi w Malmo i Rostocku.

Kolejna reforma administracyjna w kraju z dnia 1 czerwca 1975r., w miejsce dotychczasowych 17 województw tworzyła 49 nowych województw, co pociągnęło sobą likwidację b. Sądów Wojewódzkim; w każdym nowym województwie powstały nowe Sądy Wojewódzkie. Ponieważ owa reforma administracyjna zlikwidowała powiaty, wtedy zniesione zostały także z nazwy Sądy Powiatowe, a na ich miejsce powołano Sądy Rejonowe.

W okręgu Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie zniesiono sąd w Pyrzycach, a do utworzonego Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. przeniesiono część obszaru właściwości sądu w Myśliborzu z miastami: Myślibórz, Dębno Lubuskie, Barlinek oraz część właściwości sądu w Stargardzie Szczecińskim objęty uprzednio przez sąd w Choszcznie. Nieco wcześniej, tj. z dniem l stycznia 1975r. wyodrębniono z sądownictwa powszechnego sprawy pracownicze i przekazano je do rozpoznawania w II instancji Okręgowym Sądom Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. W roku 1978 powołano sądownictwo rodzinne i dla nieletnich; sądy te przystąpiły do załatwiania kompleksu sądowo - opiekuńczego.
Po przemianach społeczno-ustrojowych w roku 1989 zakres kompetencji sądów uległ znacznemu rozszerzeniu.

Obecnie sądy działają na podstawie Ustawy z dnia 27 lipca 2001r.( Dz.U.01.98.1070., z dnia 21 września 2001 r.), które pogłębiły przystosowanie funkcjonowania sądów do postępującej dalszej demokratyzacji życia w kraju. Wcześniej jednak, nawiązując do tradycji polskiego sądownictwa, przywrócono w 1993r. sądy apelacyjne; Sąd Okręgowy w Szczecinie stał się podległy Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu. Kolejna reforma administracyjna w roku 1999r. spowodowała zmianę nazwy Sądu Wojewódzkiego na Sąd Okręgowy w Szczecinie.

Z dniem l stycznia 2005r, powstał w Szczecinie Sąd Apelacyjny, któremu podlegają sądy okręgowe w Gorzowie Wlkp., Koszalinie i Szczecinie.

Sąd Okręgowy w Szczecinie stale się rozrastał, dlatego obecnie nie mieści się już cały w swojej pierwotnej siedzibie, a rozmieszczony jest także w budynkach przy ul. Małopolskiej 17  Piotra Skargi 19 i Limanowskiego 1.

Prezesi Sądu

Funkcję Prezesów Sądu Okręgowego (Wojewódzkiego) pełnili kolejno:

Ludwik Gołaszewski - kierownik (1945 - 1950)
Józef Karasiewiecz (1950 - 1953)
Stefan Niedźwiecki (1953 - 1957)
Alfons Miłkowski (1957 - 1962)
Bogdan Paruzel (1962)
Eustachy Huzar (1963 - 1966)
Stefan Niedźwiecki (1966 - 1967)
Bogdan Bartosik (1967- 1969)
Juliusz Rutkowski (1969 - 1976)
Włodzimierz Formicki (1976 - 1990)
Henryk Romanowski (1990 - 1998)
Grzegorz Chojnowski (1998 - 2004)
Roman Krzyżanek (2004 - 2005)
Henryk Sobociński (2005 – 2011)
Halina Zarzeczna (od 2011)